অসমীয়া   বাংলা   बोड़ो   डोगरी   ગુજરાતી   ಕನ್ನಡ   كأشُر   कोंकणी   संथाली   মনিপুরি   नेपाली   ଓରିୟା   ਪੰਜਾਬੀ   संस्कृत   தமிழ்  తెలుగు   ردو

मृगौला रोगको रोकथाम

मृगौला रोगको रोकथाम

मृगौला रोगहरू थाहै नपाई लाग्न सक्ने खालका हुन्छन् । त्यसैले यसलाइ साइलेन्ट किलर पनि भनिन्छ । थाहनै नपाई लाग्ने मृगौला रोगले निरन्तर रूपमा मृगौलाको कार्यक्षमतामा ह्रास गराउँदै लगी मृगौला विफल बनाउन सक्छन् र यस्तो अवस्थामा ज्यान बचाई राख्नका लागि डायलाइसिस गर्नुपर्ने वा मृगौला प्रत्यारोपण गर्नुपर्नेसम्म हुन सक्छ । विकासोन्मुख देशहरूमा रोगको उपचारमा लाग्ने ठूलो धनराशि र उचित उपचारका अभावमा ५ देखि १० प्रतिशत मृगौला विफलभएको बिरामीहरूले मात्र डायलाइसिस र मृगौला प्रत्यारोपण जस्ता उपचार गराउन सक्छन भन बाँकी बिरामीहरू खास उपचारै नपाई मर्छन् । मृगौलाको दीर्घरोग आम रूपमा पाइन्छ र यो पूर्णतया ठीक हुँदैन, त्यसैले रोकथाम मात्र यसका एकमात्र विकल्प हो । दीर्घरोगबारे समयमै थाहा भयो र उपचार गन सकियो भने डायलाइसिस र मृगौला प्रत्यारोपण जस्ता उपचार गर्नुपन अवस्थासम्म पुग्नबाट यसलाई जोगाउन वा पछि धकेल्न सकिन्छ ।

मृगौला रोगको रोकथाम कसरी गर्ने?

आफ्ना मृगौलालाई कहिल्यै बेवास्ता नगर्ने । मृगौला रोगको हेरविचार र रोकथामलाई निम्न लिखित शीर्षकहरूमा चर्चा गर्न सकिन्छः

  • स्वस्थ व्यक्तिहरूका लागि पूर्वसावधानी
  • मृगौला रोग भएका व्यक्तिहरूका लागि पूर्वसावधानी

स्वस्थ व्यक्तिका लागि पूर्वस ावधानी

मृगौलालाई स्वस्थ बनाइराख्ने सातवटा प्रभावकारी उपाय निम्न छन्ः

तन्दुरुस्त र सक्रिय रहने

नियमित शारीरिक अभ्यास र शारीरिक परिश्रमले रक्तचापलाई सामान्य राख्दछ र रगतमा चिनीको मात्रालाई नियन्त्रण गर्दछ । त्यस्ता शारीरिक परिश्रमहरूले मधुमह र उच्च रक्तचापको जोखिमलाई कम गरी मृगौलाका दीर्घरोगको जोखिम पनि कम गर्दछ ।

सन्तुलित आहार

ताजा फलफूल र तरकारी सहीतको स्वस्थ खाना खाऔँ । खानामा प्रशोधित खानेकुरा, चिनी, चिल्लो पदार्थ र मासुको मात्रा कम गरौँ । ४० वर्षभन्दा बढी उमेर पुगेकाहरूकाले खानामा कम नुन खाँदा उच्च रक्तचाप र मृगौला रोगको रोकथाममा मद्दत पुग्न सक्छ ।

आफ्नो वजनलाई नियन्त्रित राख्न

स्वस्थ खाना र नियमित व्यायामका साथ आफ्नो वजनलाई नियन्त्रणमा राखौँ । यसले पनी मधुमेह, मुटुको रोग र मृगौलाको दीर्घरोगका अन्य समस्याहरूलाई रोक्न मद्दत गर्न सक्छ ।

धूम्रपान र सुर्तीजन्य पदार्थ त्यागा

धूमपानले एथेरोस्लेरोसिस (रगतको नसामा बोशो जम्ने समस्या) निम्त्याउँछ, जसले मृगौलासम्म पुग्ने रगतको प्रवाहलाई कम गरी मृगौलाका कार्यक्षमतामा ह्रास गराउँछ । अध्ययनले के देखाएको छ भने, धूम्रपानल मृगौलाको समस्या भएकाहरूलाई मृगौलाको कार्यक्षमता झन कम गर ाउँछ ।

दुखेको कम गराउने औषधी प्रयोगबाट बचा

नियमित रूपमा दुखेको कम गर्ने औषधीहरू प्रयोग नगरौँ । आइबुप्रोफेन र न्याप्राक्सेन जस्ता औषधी नियमित रूपमा लियो भने तिनले मृगौलालाइ क्षति पु¥याई कामै गर्न नसक्ने बनाउन सक्छन् । आफ्नो मृगौलालाइ जोखिममा नपारी दुखेको कम बनाउने सर्वोत्तम उपाय के हुनसक्छ भनेर चिकित्सकसँग सल्लाह गरौँ ।

धेरै पानी पिउन

पर्याप्त पानी (दिनको करिब ३ लिटर) पिउनाले पिसाबलाई पातला बनाउन मद्दत गर्छ र शरीरबाट सबै विषालु पदार्थ फाली मृगौला रोगलाइ रोक्न मद्दत गर्छ ।

वार्षिक रूपमा मृगौला परीक्षण गन

मृगौला रोगहरू प्रायः थाहै नदिई लाग्ने हुन्छन् त्यसैले रोगले धेरै च्यापी नसकुन्जेल तिनले कुनै लक्षण देखाउँदैनन् । मृगौला रोगको चाँडो निदान गर्न र रोकथामका लागि सबैभन्दा प्रभावकारी र शक्तिशाली तर अत्यन्त कम प्रयोग गरिएको विधि भनेको मृगौलाको नियमित परीक्षण नै हो । मधुमेह, उच्च रक्तचाप र बढी वजनको समस्याबाट पीडित वा परिवारमा मृगौलाको दीर्घरोग भएका व्यक्तिहरूमा मृगौला रोगको जोखिम बढी हुन्छ र त्यस्ता व्यक्तिहरूका लागि वर्षेनि मृगौला परीक्षण अनिवाय मानिन्छ । आफ्नो मृगौलाको माया गर्ने मानिसले ४० वर्ष पुगेपछि नियमित मृगौला परीक्षण गर्न बिर्सनु हुँदैन । मृगौला रोगको चाँडा निदानका लागि कुनै पनि व्यक्तिले कम्तीमा वर्षको एकपटक रक्तचाप नाप्ने, पिसाब परीक्षण गराउने र रगतको क्रिएटिनिन परीक्षण गराउन गर्नुपर्छ । यसलाई संक्षिप्तमा ब्,द्य,ऋ,म्,भ् भनी प्रयोग गर्न सकिन्छ ।

  • एल्बुमिन (पिसाबमा प्रोटिन)
  • ब्लडप्रेसर (उच्च रक्तचाप)
  • क्रियाटिनिन र कोलेस्टेरोल
  • डायबेटिज (मधुमेह)
  • इ.जी.एफ.आर. (मृगौलाको रगत शुद्धिकरण गर्ने दर)

मृगौल ाका रोगीहरूले लिनुप र्ने सावधानी

मृगौलाको दीर्घरोग भनेको निको नहुने रोग हो । तर चाँडो निदान, आहारलाई नियन्त्रण, नियमित अनुगमन गर्न सकियो, र उचित उपचार भयो भने यसलाई धेरै हदसम्म रोकथाम गर्न सकिन्छ । उच्च रक्तचापलाई चौबीसै घण्टा नियन्त्रण गर्नु मृगौला र मुटु बचाउन एउटा प्रभावकारी उपाय हो । रक्तचापलाई १३०÷८० mmज्न भन्दा कम राख्नुपर्छ । रक्तचापलाई राम्रोसँग नियन्त्रण गर्ने सर्वोत्तम उपाय भनेका घरमा नियमित रूपमा रक्तचाप जाँची त्यसको आँकडा चिकित्सकलाइ देखाउने हो । मृगौलाको दीर्घरोगका बिरामीहरूमा मुत्रनलीमा अवरोध, मृगौला रोगका औषधी जस्ता कुराहरू थाहा पाउनु आवश्यक हुन्छ । ज्वरो आए, झाडा पखाला लागे, या अरु कुनै नयाँ समस्या देखिए तुरुन्त मृगौला विशेषज्ञलाई जँचाउनु पर्छ ।

पोलिसिस्टिक मृगौला रोगको समयमा निदान र उपचार

अटोसोमल डोमिनेन्ट पोलिसिस्टिक मृगौला रोग भनेको मृगौलाको वंशाणुगत समस्या हो जसमा ६ देखि ८ प्रतिशत बिरामीलाई डायलाइसिस गर्नुपन हुन्छ । पोलिसिस्टिक मृगौला रोग अर्थात् मृगौलामा फोका हुने रोगका समस्या भएको परिवारको वयस्क व्यक्तिलाई यो रोगको जोखिम बढी हुन्छ त्यसैले समयमा निदानका लागि अल्ट्रासाउन्ड गराउनुपर्ने हुन्छ । या रोग निको हुँदैन तर उच्च रक्तचापलाई नियन्त्रण ग¥यो, मुत्रनलीमा हुने संक्रमणको उपचार ग¥यो, आहारलाई व्यवस्थित ग¥यो र अन्य रोगका उपचारबाट यसलाई नियन्त्रण गर्न, जटिलता हुनबाट जोगाउन र मृगौलाका कार्यक्षमतामा ह्रास हुने दरलाई कम गर्न सकिन्छ ।

बालबालिकामा मुत्रनली संक्रमणको समयमा निदान र उपचार

बालबालिकामा कुनै कारण बिना ज्वरो आयो, बारम्बार पिसाब भइरह्यो, पिसाब गर्दा पोल्यो, अरुचि भयो वा कम तौल भयो भने मुत्रनली संक्रमणको शंका गर्नुपर्छ । मुत्रनली संक्रमणको उपचार ढिलो भयो वा सही ढंगबाट भएन भन ज्वरो सहीतको प्रत्येक संक्रमणको आक्रमणले मृगौलालाई क्षति पु¥याउन सक्छ । यस्तो क्षतिमा मृगौलामा दाग लाग्ने, मृगौलाको वृद्धि कम हुने,उच्च रक्तचाप हुने र पछि कुनै बेला मृगौलाले काम गर्न छोड्न सक्छन् । यस कारणले समयमै बालबालिकाको मुत्रनली संक्रमणका निदान हुनु अत्यावश्यक हुन्छ ।

वयस्कहरूमा दोहोरिने मुत्रनली संक्रमण

मुत्रनली संक्रमण दोहोरिने वा उपयुक्त एन्टिबायोटिक उपचारले पर्याप्तसँग काम नगर्ने बिरामीहरूको समस्याका अन्य भित्री कारणहरूको मूल्यांकन गर्नुपर्छ । मुत्रनली अवरोध, पत्थरी रोग जस्ता केही खास अन्तर्निहित समस्याहरूको उपचार गरिएन भने तिनले मृगौलामा क्षति पु¥याउँछन् । त्यसैले, समयमै निदान र अन्तर्निहित कारणहरूको पहिचान गनु अत्यावश्यक हुन्छ ।

बिनाइन प्रोस्टेटिक हाइपरट्रोफीको उचित व्यवस्थापन

बिनाइन प्रोस्टेटिक हाइपरट्रोफीको समस्यामा धेरै पटक पिसाब लाग्ने, पिसाब गर्न गाह्रो हुने र थोपा थोपा पिसाब हुने लक्षण हुन्छ । धेरले यसलाइ उमेरका कारणले हो भन्ने गलत धारणाले गर्दा लामो समयसम्म यस्ता लक्षणहरूलाई बेवास्ता गर्दछन् । उपचार नगरिएको बिनाइन प्रोस्टेटिक हाइपरट्रोफीले मृगौलालाई स्थायी रूपमा क्षति पु¥याउन सक्छ । समयम उपचार गरियो भने मृगौला विफल हुनबाट जोगाउन सकिन्छ ।

कम उमेरमा देखिएको उच्च रक्तचापलाई बेवास्ता नगरौ

कम उमेरमा उच्च रक्तचापको समस्या हुनु असामान्य कुरा हो र यो क कारणले भएको हो भनेर राम्रोसँग थाहा पाउनु एकदमै आवश्यक हुन्छ । कम उमेरमा उच्च रक्तचाप हुनुको पछाडि मृगौला रोग एउटा सबैभन्दा मुख्य कारण हो । त्यसैले उच्च रक्तचाप भएका कम उमेरका व्यक्तिहरूका मृगौलाको परीक्षण गर्नु अति आवश्यक हुन्छ ।

स्रोत : Kidney Education Foundation



© 2006–2019 C–DAC.All content appearing on the vikaspedia portal is through collaborative effort of vikaspedia and its partners.We encourage you to use and share the content in a respectful and fair manner. Please leave all source links intact and adhere to applicable copyright and intellectual property guidelines and laws.
English to Hindi Transliterate